Βοηθητικές σημειώσεις Α΄ Γυμνασίου

                            1η Διδακτική Ενότητα

Σχολικό Έτος 2013-2014

Θρησκευτικά

Α΄Γυμνασίου

Βοηθητικές σημειώσεις

Α΄ Μέρος:

Η Αγία Γραφή και η Δημιουργία του Κόσμου

Επιμέλεια:

Γεώργιος Β. Τσούπρας

Καθηγητής Θεολόγος

Δρ Εκκλησ. Ιστορίας

Μέγαρα 2013

 Οδηγίες για τη χρήση των σημειώσεων

 Τα παιδιά της A΄ Γυμνασίου εισέρχονται σε ένα νέο εκπαιδευτικό στίβο, στον οποίο καλούνται να αντιμετωπίσουν πολύ περισσότερα διδακτικά αντικείμενα απ’ ότι στο Δημοτικό, περισσότερους διδάσκοντες και τελικά  δυσκολότερα μαθήματα. Για να καταφέρουν να χρησιμοποιήσουν αυτή την αλλαγή προς όφελος της πνευματικής και κοινωνικής τους ανάπτυξης, οφείλουν να σταθούν με μεγαλύτερη σταθερότητα και σοβαρότητα απέναντι στα μαθήματα και να προσπαθήσουν ανάλογα με την ηλικία και την ανάπτυξή τους.

  1. Το μάθημα των Θρησκευτικών διαφέρει από αυτά που διδάσκονταν οι μαθητές στο Δημοτικό, επειδή έχει συγκεκριμένο στόχο και προοπτική, όπως δίνεται μέσω της μελέτης της Παλαιάς Διαθήκης, που αποτελεί το στάδιο της προετοιμασίας για την ενανθρώπιση του Χριστού και τη σωτηρία του ανθρώπου. Καλείται ο μαθητής να εμπεδώσει έννοιες όπως το «κατ’ εικόνα» και το «καθ’ ομοίωσιν», οι επαγγελίες, οι προφητείες, ο Νόμος και ο Ναός, η Δικαιοσύνη και η Αγάπη, που είναι απαραίτητες για την κατανόηση της δράσης και του κηρύγματος του Χριστού, που θα αποτελέσει το αντικείμενο του μαθήματος στη Β’ τάξη.
  2. Οι σημειώσεις, χωρίς να αποτελούν αντικατάσταση του βιβλίου, βοηθούν τους μαθητές να επισημάνουν τα κυριότερα σημεία του μαθήματος, να επεξηγήσουν κάποια δύσκολα κομμάτια και τέλος να επικεντρώσουν την προσοχή στην ουσία και όχι στην αποστήθιση. Από εκεί και πέρα καλείται ο μαθητής να συμμετέχει ενεργά στην τάξη, να συμμετέχει στη μαθησιακή διαδικασία στην τάξη, ώστε να μπορέσει να πάρει όσα πιο πολλά μπορεί από το μάθημα και να το εμπεδώσει, με στόχο να κατακτήσει το γνωστικό και μορφωτικό αντικείμενο ακόμη και στο 100%, σε συνδυασμό με την κοινωνικοποίηση και την ανάπτυξη των θρησκευτικών, κοινωνικών και ηθικών αξιών, που έχει ανάγκη το παιδί κατά την εφηβεία.
  3. Οι σημειώσεις συνοδεύονται και με ένα φύλλο εργασίας για κάθε διδακτική ενότητα, με ερωτήσεις και άλλες εργασίες για το σπίτι, για να ενισχυθεί η εμβάθυνση στις έννοιες του μαθήματος. Ο μαθητής καλείται να αφιερώσει κάποιο χρόνο για να συμπληρώσει σωστά τα φύλλα εργασίας, αφού πρώτα έχει μελετήσει το αντίστοιχο κεφάλαιο του βιβλίου ή τις δικές του σημειώσεις από την τάξη. Οι ερωτήσεις είναι φτιαγμένες έτσι, ώστε να μην αποσπούν πλεονάζοντα χρόνο από τον μαθητή αλλά να ολοκληρώνονται σύντομα.

 

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ

1η Διδακτική Ενότητα

Γιατί μελετάμε την Αγία Γραφή

Ποιοί διαβάζουν την Αγία Γραφή;

Η Αγία Γραφή ή Βίβλος είναι το πιο πολυδιαβασμένο βιβλίο του κόσμου. Δεν τη διαβάζουν μόνο οι χριστιανοί αλλά και άνθρωποι από όλες τις θρησκείες του κόσμου.

–        Περιέχει στοιχεία χρήσιμα για τις επιστήμες

–        Δίνει απαντήσεις στα θρησκευτικά ερωτήματα των ανθρώπων

–        Πολλοί τη διαβάζουν για την ποιητική και λογοτεχνική της αξία.

Ποιά είναι η θέση της Βίβλου στην παγκόσμιο πολιτισμό;

Η Αγία Γραφή έχει επηρεάσει την παγκόσμια ιστορία.

–        Από την παλιά εποχή αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για όλες τις τέχνες

–        Έχει συμβάλει στην βελτίωση της ανθρώπινης ζωής σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο.

–        Αποτελεί τη βάση για την ανθρωπιστική και πολιτιστική ανάπτυξη του δυτικού κόσμου και μέσω αυτού έχει επιδράσει σ’ όλη την ανθρωπότητα.

Η θέση της Αγίας Γραφής στη ζωή των χριστιανών

Η Αγία Γραφή είναι το ιερό βιβλίο των χριστιανών.

-Αποτελεί το «Λόγο του Θεού» γιατί σ’ αυτή αποτυπώθηκε η επικοινωνία ανάμεσα στον Θεό και τους ανθρώπους.

-Αυτή η σχέση ήταν γεμάτη περιπέτειες, και γράφτηκε από τους συγγραφείς της Αγίας Γραφής.

-Στην Αγία Γραφή αποδίδουν σεβασμό οι χριστιανοί, βάζοντας την πάνω στην Αγία Τράπεζα των ναών, την προσκυνούν με θρησκευτική κατάνυξη, διαβάζουν αποσπάσματά της στις ακολουθίες, την μελετούν και την φυλάνε στο σπίτι τους.

Τα δύο στάδια της Διαθήκης

–        Η Αγία Γραφή περιέχει τη συμφωνία που έγινε ανάμεσα στο Θεό και τους ανθρώπους.

–        Τη συμφωνία την ονομάζει Διαθήκη, γιατί έτσι φανερώνει ότι η πρωτοβουλία ανήκει στο Θεό και οι άνθρωποι πρέπει να την δεχτούν και να τηρήσουν τους όρους της.

–        Η Αγία Γραφή απαρτίζεται από δύο μέρη. Την Παλαιά Διαθήκη, που γράφει την ιστορία πριν έλθει ο Χριστός, και την Καινή Διαθήκη, που γράφει για τον ερχομό του Χριστού και την εκπλήρωση των υποσχέσεων του Θεού.

Λεξιλόγιο:

Γραφή: Ένα θεολογικό κείμενο ή μια συλλογή θεολογικών κειμένων.

Αγία Γραφή: Ένα ιερό κείμενο,  το οποίο μας πληροφορεί για το Θεό, τη Δημιουργία, τη σχέση Θεού και Δημιουργίας και το σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία.

Διαθήκη: Έκφραση της θέλησης ενός ανθρώπου να προσφέρει κάτι σε κάποιον άλλο. Η διαθήκη για να εκτελεστεί απαιτεί την αποδοχή της από τον δεύτερο.

Βίβλος: Η λέξη προήλθε από την πόλη Βύβλο της Φοινίκης (Λίβανος), μεγάλο κέντρο εμπορίας παπύρου στην Αρχαιότητα. Αν και κάθε μεγάλο βιβλίο ονομαζόταν «βίβλος», τελικά το όνομα «Η Βίβλος» (δηλαδή «το βιβλίο των βιβλίων») δόθηκε στην Αγία Γραφή.


2η Διδακτική Ενότητα

Η Παλαιά Διαθήκη: Μια ολόκληρη βιβλιοθήκη

Τα είδη των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης.

-Ιστορικά βιβλία. Περιέχουν κυρίως την συνέχεια της Διαθήκης από την αρχαία εποχή μέχρι τον ερχομό του Χριστού.

-Ποιητικά-Διδακτικά. Περιέχουν με λογοτεχνικό τρόπο ψαλμούς, ύμνους, παροιμίες και άλλα διδακτικά λόγια.

-Προφητικά. Περιέχουν την ιστορία και τα λόγια των προφητών, οι οποίοι αγωνίστηκαν για να διατηρήσουν τη Διαθήκη σε ισχύ σε δύσκολους καιρούς.

Πότε και πώς γράφτηκαν τα βιβλία της Π.Δ.

Αρχικά οι άνθρωποι μετέφεραν την παράδοση της Διαθήκης με προφορικό τρόπο.

Με τον καιρό, όταν διαδόθηκε η γραφή άρχισαν οι παραδόσεις να παίρνουν γραπτή μορφή.

Τους αιώνες που πέρασαν τα κείμενα αυτά μαζεύτηκαν σε μια συλλογή που σχημάτισε τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης.

Σε ποια γλώσσα γράφτηκαν τα βιβλία της Π.Δ.

–        Τα περισσότερα βιβλία γράφτηκαν στην γλώσσα των αρχαίων Εβραίων.

–        Μετά την εξάπλωση του ελληνισμού μέσω των κατακτήσεων του Μ. Αλεξάνδρου, οι Εβραίοι έμαθαν ελληνικά και έτσι κάποια βιβλία των ύστερων αιώνων (μετά τον 3ο π.Χ.) γράφτηκαν στα ελληνικά.

Ποιά είναι η σχέση της Παλαιάς με την Καινή Διαθήκη για την Εκκλησία

–        Η Παλαιά Διαθήκη κατέχει σημαντικότατη θέση στη ζωή της Εκκλησίας. Περιγράφει την φανέρωση του Θεού στον κόσμο και την συμφωνία που έγινε ανάμεσα στα δύο μέρη για τη σωτηρία των ανθρώπων.

–        Οι υποσχέσεις που έδωσε ο Θεός στους Ισραηλίτες εκπληρώθηκαν στο πρόσωπο του Χριστού,  ο οποίος στηρίχτηκε στην Παλαιά Διαθήκη για να διαδώσει το μήνυμα της σωτηρίας.

–        Μετά τον ερχομό του Χριστού ερμηνεύτηκε με αληθινό τρόπο η Π.Δ. και οι άνθρωποι κατάλαβαν το αληθινό της νόημα.

 

Με ποιά μέσα γράφτηκε η Π.Δ.;

Την παλιά εποχή οι άνθρωποι έγραφαν σε πηλό, που μετά τον έψηναν για να σκληρύνει, και αργότερα σε πάπυρο, που φτιαχνόταν από τα καλάμια του ποταμού Νείλου στην Αίγυπτο. Ο πάπυρος φθειρόταν πολύ γρήγορα και δεν έχουν διασωθεί πολλά κείμενα γραμμένα σ’ αυτό.

Αργότερα, γύρω στον 2ο αιώνα π.Χ., οι Έλληνες επεξεργάστηκαν δέρματα ζώου, στα οποία μπορούσαν να γράφουν και να τα συνδέουν σε βιβλία. Η ανακάλυψη αυτή έγινε στην Πέργαμο της Μικράς Ασίας και γι’ αυτό το επεξεργασμένο για γραφή δέρμα ονομάστηκε «Περγαμηνή». Έχουν διασωθεί αρκετά κείμενα σε περγαμηνή.

Μετά από το 1200 μ.Χ. έγινε γνωστό το χαρτί από την Κίνα και άρχισαν οι άνθρωποι να το χρησιμοποιούν.

Όλους αυτούς τους αιώνες τα κείμενα γράφονταν και αντιγράφονταν με το χέρι. Πρώτη φορά τυπώθηκε η Αγία Γραφή το 1450. Ήταν το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε!


                                                  3η Διδακτική Ενότητα

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης εμπνευσμένοι από τον Θεό

Οι συγγραφείς της Π.Δ. άνθρωποι μιας άλλης εποχής.

Οι συγγραφείς της Π.Δ. προέρχονταν από τον Ισραηλιτικό λαό. Ήταν Εβραίοι ή αλλιώς Ιουδαίοι. Ζούσαν μια ζωή τελείως διαφορετική από τη δική μας.

Αρχικά ήταν νομάδες κι αργότερα εγκαταστάθηκαν στη Χαναάν (Παλαιστίνη).

Στο κέντρο της ζωής τους είχαν την πίστη στον Θεό.

Η Π.Δ. είναι θεόπνευστο βιβλίο

Ο Θεός μίλησε στις καρδιές των συγγραφέων της Π.Δ. κι αυτοί με τη σειρά τους έγραψαν τα λόγια του Θεού με τον τρόπο που αυτοί γνώριζαν και ανάλογα με την εποχή και τις γνώσεις που είχαν οι ίδιοι.

Έτσι γνώρισαν όλοι ότι ο Θεός είναι ένας, ότι αγαπά τους ανθρώπους και θέλει τη σωτηρία τους, ότι τους βοηθά να λυτρωθούν από το κακό κ.α.

Οι θεόπνευστες αλήθειες φανερώθηκαν σταδιακά, ανάλογα με την ανάπτυξη του μορφωτικού και θρησκευτικού επιπέδου του λαού.

Μιλώντας για το Θεό με ανθρώπινα λόγια.

Οι συγγραφείς της Π.Δ. έγραψαν τις αλήθειες του Θεού με τα δικά τους λόγια, ανάλογα με τις δικές τους δυνάμεις αλλά και το επίπεδο του λαού.

Χρησιμοποιούσαν πολλές συμβολικές εικόνες για να γίνονται κατανοητοί από τους άλλους, όπως π.χ. όταν παρουσιάζουν το Θεό ως βοσκό.

Ταυτόχρονα περιγράφουν το Θεό με ανθρωπομορφικές εκφράσεις, δίνουν στον Θεό δηλαδή χαρακτηριστικά που έχει ο άνθρωπος. Έτσι λένε ότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο, μίλησε, θύμωσε κ.α.

Εμείς μπροστά στην Π.Δ.

–        Με τις διηγήσεις μαθαίνουμε την ιστορία της σωτηρίας.

–        Θυμόμαστε πάντα ότι το θέμα της Π.Δ. είναι η σχέση του Θεού με τον άνθρωπο.

–        Μπαίνουμε στο πνεύμα της εποχής και συναισθανόμαστε την πίστη των ανθρώπων της Π.Δ.

–        Διαμορφώνουμε και εκφράζουμε τα δικά μας συναισθήματα και τις σκέψεις μας για την ιστορία της σχέσης Θεού και ανθρώπων.

–        Ανακαλύπτουμε τη σημασία που μπορεί να έχει η αλήθεια της Π.Δ. για την προσωπική και κοινωνική ζωή σήμερα.

 

– Συμβολικές εικόνες: Εικόνες από την καθημερινή ζωή που βοηθούν να προσεγγίσουν οι απλοί άνθρωποι τις μεγάλες αλήθειες του Θεού. π.χ. η λέξη παράδεισος δεν εκφράζει μόνο έναν κήπο αλλά και την κατάσταση μέσα στην οποία ο άνθρωπος απολαμβάνει την ευτυχία που του παρέχει ο Θεός.

–  Ανθρωπομορφικές εκφράσεις: Περιγραφές του Θεού με ανθρώπινες ιδιότητες, που βοηθούν τους ανθρώπους να καταλάβουν καλύτερα τις ενέργειες του Θεού. π.χ. «Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο»! Μα ο θεός δεν έχει ανθρώπινο σώμα, χέρια ή πόδια κλπ. Απλώς θέλει ο συγγραφέας να δώσει έμφαση στην ιδιαίτερη φροντίδα που έδειξε ο Θεός για τη δημιουργία του ανθρώπου.

25η Διδακτική Ενότητα

Η δημιουργία του κόσμου

Η ομορφιά του κόσμου

  • Ο κόσμος γύρω μας είναι ένα θαυμάσιο δημιούργημα.
  • Γι’ αυτό πήρε αυτό το όνομα που σημαίνει «στολίδι» (κόσμημα).
  • Στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, τη Γένεση, μάς περιγράφει πώς φτιάχτηκαν όλα και για ποιό σκοπό.
  • Η Γένεση δεν είναι επιστημονικό βιβλίο αλλά θεολογικό. Γι’ αυτό και σκοπό έχει να μάς δείξει ποιός είναι ο δημιουργός του κόσμου.
  • Πριν από την ύπαρξη κάθε τι υλικού υπήρχε ο Θεός.
  • Ο Θεός είναι πρόσωπο, άρα έχει λογική, συναίσθημα και θέληση. Με αυτά τα τρία χαρίσματα έφτιαξε τον κόσμο.
  • Ο Θεός είναι παντοδύναμος, αφού ότι έλεγε αμέσως γινόταν πράξη.
  • Ο Θεός είναι πάνσοφος, μια και δημιούργησε τον κόσμο με τέτοιο τρόπο που να μπορεί να υπάρχει σ’ αυτόν η δυνατότητα της ζωής και όλα να είναι αρμονικά συνδεδεμένα μεταξύ τους.
  • Στο τέλος της δημιουργίας έφτιαξε τον άνθρωπο, ως κυβερνήτη του σύμπαντος.

Ο δημιουργός σύμφωνα με τη Γένεση.

Συμβολικές και ανθρωπομορφικές εκφράσεις

Η «Γένεση» είναι γεμάτη από συμβολικές και ανθρωπομορφικές εκφράσεις.

Με τις ανθρωπομορφικές εκφράσεις οι απλοί άνθρωποι μπορούν να κατανοήσουν ότι:

  • ο Θεός δεν είναι ένα άψυχο υλικό σώμα
  • Αντίθετα αγαπά, σκέφτεται, δημιουργεί τον κόσμο σύμφωνα με το σχέδιό Του.

Οι «δημιουργικές» ημέρες

Εντύπωση προκαλούν οι ημέρες της Δημιουργίας. Ασφαλώς δεν πρόκειται για ημέρες, με τη σημερινή έννοια του όρου, των 24 ωρών! Είναι ένας από τους πολλούς συμβολισμούς.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μακρά χρονικά διαστήματα, εκατομμυρίων και χιλιάδων ετών, όπως μας διδάσκει και η παλαιοντολογία.

Το έχει πει και η Αγία Γραφή «μια ημέρα ως χίλια έτη Κύριε»!

Η δημιουργία είναι καλή

Στο τέλος της κάθε ημέρας ο Θεός αξιολογούσε τα δημιουργήματά Του. Βεβαίως όλα «ήταν πολύ καλά».

–        Υπήρχε τάξη, αρμονία και λειτουργικότητα στον κόσμο

–        Παρά τις διαφορές τους τα δημιουργήματά Του ήταν τέλεια συναρμοσμένα

–        Ο κόσμος είναι τέλειος, καλός και ωραίος.

–        Πώς αλλιώς θα μπορούσε να ήταν, αφού και ο Θεός είναι τέλειος και καλός

Επιστήμη και Παλαιά Διαθήκη.

  • Η Παλαιά Διαθήκη γράφτηκε για τους ανθρώπους της εποχής της. Οι συγγραφείς της είχαν άλλη εικόνα για το σύμπαν απ’ αυτή που γνωρίζουμε σήμερα.
  • Σκοπός τους ήταν να περιγράψουν τη φροντίδα του Θεού για τη σωτηρία του ανθρώπου και όχι να γράψουν επιστημονικές θεωρίες.
  • Γι’ αυτό οι Πατέρες της Εκκλησίας (Μ. Βασίλειος) υποστηρίζουν ότι όσα μάς λένε οι φυσικοί επιστήμονες για την προϊστορία της γης πρέπει να τα δεχόμαστε αν αποδεικνύονται.
  • Απ’ την άλλη οι επιστήμονες δε έχουν δικαίωμα να πάνε πριν από την «Αρχή», μια και δεν είναι το αντικείμενό τους, αφού δεν υπήρχε ύλη.

 

Τι     δεν πρέπει να ξεχάσω:

  1.     Στόχος του πρώτου βιβλίου της Π.Δ., της     Γενέσεως, είναι να καταλάβουν οι άνθρωποι ότι ο Δημιουργός υπήρχε πριν από     την ύπαρξη του κόσμου και είναι η αιτία της δημιουργίας.
  2.     Η Γένεσις είναι γεμάτη από συμβολισμούς και ανθρωπομορφικές εκφράσεις, ώστε να γίνει πιο κατανοητό ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο και ο ίδιος δεν είναι στοιχεί του κόσμου.
  3. Ο     Θεός δεν εγκατέλειψε τα δημιουργήματά του αλλά συνεχώς φροντίζει για την τάξη     και την αρμονία της δημιουργίας και την ευτυχία του κόσμου

 

26η Διδακτική Ενότητα

Ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο

«Ας φτιάξουμε τον άνθρωπο»

Η Γένεση μας αποκαλύπτει ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο με ξεχωριστή φροντίδα

–        Ενώ όλα τα άλλα όντα δημιουργήθηκαν με ένα Του λόγο, ο άνθρωπος «πλάστηκε» από τον Θεό.

–        Για τον άνθρωπο συνεργάστηκαν και τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος

–        Κυρίως, όμως, ο άνθρωπος πλάστηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του Θεού και στολίστηκε με ιδιαίτερα χαρίσματα.

Η έννοια του κατ’ εικόνα

Ο άνθρωπος είναι πλασμένος κατ’ εικόνα (σύμφωνα με την εικόνα) του Θεού

  • Έχει αθάνατη ψυχή, κάτι που δεν έχει άλλο πλάσμα
  • Έχει προσωπικότητα, δηλαδή μπορεί να αγαπά να σκέφτεται και να ενεργεί.
  • Το κυριότερο χάρισμα είναι η δυνατότητα να παίρνει ελεύθερα αποφάσεις  για το μέλλον του και να μην ελέγχεται από αναγκαστικούς φυσικούς νόμους (αυτεξούσιο).

Πώς μπορεί να ομοιάσει με τον Θεό.

Αν ο άνθρωπος καταφέρει να καλλιεργήσει τα χαρίσματα του κατ’ εικόνα, μπορεί με τη βοήθεια του Θεού να πλησιάσει τον Θεό και να του μοιάσει, στην αιωνιότητα, την Αγάπη και την Ευτυχία.

Αυτή τη δυνατότητα οι σοφοί Πατέρες της Εκκλησίας την ονόμασαν «θέωση».

Η δημιουργία της γυναίκας

Η Γένεση παρουσιάζει τη διήγηση για τη δημιουργία της Γυναίκας με πολύ παραστατικό τρόπο. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι

–        Η Εύα πλάστηκε από το πλευρό του Αδάμ. Αυτό σημαίνει ότι είναι ισότιμη με τον άνδρα, με τα ίδια δικαιώματα και τον ίδιο σκοπό, τη θέωση.

–        Η ισοτιμία αυτή δεν εξαφανίζει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των δύο φύλων αλλά δείχνει ότι ο άνδρας  και η γυναίκα αλληλοσυμπληρώνονται

–        Η γυναίκα είναι η ολοκλήρωση του ανθρώπου, βοηθός του άνδρα, όμοιός του.

–        Με τη γυναίκα ολοκληρώνεται η δημιουργία, μια και τώρα πια ο άνθρωπος δεν είναι μόνος στη γη και μπορεί να ζήσει ευτυχισμένος.

Η σχέση του ανθρώπου με τον συνάνθρωπο

Μέσα από τη διήγηση για τη δημιουργία της γυναίκας μαθαίνουμε και για τον τρόπο, με τον οποίο πρέπει να συνυπάρχουν οι άνθρωποι.

–        Όλοι είμαστε πλασμένοι από τον ίδιο δημιουργό. Είμαστε παιδιά του Θεού και αδέρφια μεταξύ μας.

–        Όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι μεταξύ τους και ισότιμοι στη ζωή.

–        Πρέπει να ζήσουμε ενωμένοι και αγαπημένοι μεταξύ μας χωρίς να αδικεί ο ένας τον άλλον, αλλά να βοηθά ο ένας τον άλλο.

Η σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον

Ο Θεός έβαλε τον άνθρωπο σε ένα μεγάλο κήπο, τον Παράδεισο. Εκεί του έδωσε την εντολή να εργάζεται και να φυλάσσει τον Παράδεισο.

–        Ο άνθρωπος ήταν σαν ένας βασιλιάς της κτίσης. Γι’ αυτό ο Θεός του είπε να δώσει ονόματα στα ζώα.

–        Με την εργασία του θα μπορούσε να ζήσει χωρίς να του λείπει τίποτε.

–        Ταυτόχρονα έπρεπε να προσέχει τη δημιουργία του Θεού και να μην επιδιώκει να την καταστρέψει, δήθεν για να κερδίσει περισσότερα.

Τι     δεν πρέπει να ξεχάσω:

  1.     Ο Θεός έφτιαξε τον άνθρωπο με ιδιαίτερη     φροντίδα. Ενώ τα άλλα όντα «είπε και εγένοντο» τον άνθρωπο τον «έπλασε».
  2.     Ο άνθρωπος πλάστηκε κατ’ εικόνα του     θεού, έχει θεϊκά χαρίσματα, προσωπικότητα και δυνατότητα να αποφασίζει μόνος     του για τις πράξεις του.
  3.     Σκοπός του ανθρώπου είναι να φτάσει στο     καθ’ ομοίωσιν, στη θέωση.
  4.     Τα δύο φύλα πλάστηκαν από το Θεό και     είναι ισότιμα και αλληλοσυμπληρώνονται
  5.     Ο άνθρωπος, για να ζει ευτυχισμένος     πρέπει να αγαπά τους συνανθρώπους του, να συνεργάζεται μαζί τους και να     απολαμβάνει χωρίς εγωισμό και αρπακτική διάθεση τα αγαθά της γης.

 

Λεξιλόγιο:

–        Αδάμ: Ο πρώτος άνθρωπος. Το όνομά του σημαίνει χωματένιος. Δηλώνει τη στενή σχέση του ανθρώπινου σώματος με την υπόλοιπη δημιουργία.

–        Εύα: Η πρώτη γυναίκα. Το όνομά της σημαίνει ζωή. Αυτό σημαίνει ότι χωρίς τη γυναίκα δεν μπορεί να υπάρξει ζωή στη γη. Είναι λοιπόν απαραίτητη!

–        Παράδεισος: Η λέξη είναι περσική και σημαίνει κήπος. Είναι μια συμβολική εικόνα που εκφράζει με κατανοητό τρόπο την κατάσταση ευτυχίας που ζούσε ο άνθρωπος όταν ήταν κοντά στο θεό.

27η Διδακτική Ενότητα

Ο άνθρωπος απομακρύνεται από τον Θεό

Η εντολή της άσκησης

Ο Θεός έδωσε μια εντολή στους ανθρώπους, να μην γευθούν τους καρπούς της γνώσης του κακού

–        Αυτή η εντολή δε στερούσε την ελευθερία του ανθρώπου, μια και ο άνθρωπος μπορούσε να αποφασίσει αν θα την ακολουθήσει ή όχι.

–        Καρπός της γεύσης του κακού θα ήταν ο θάνατος, κάτι που θα άλλαζε την σχέση του ανθρώπου με το Θεό.

–        Η εντολή δεν αφορούσε κανένα «μήλο» αλλά συμβολίζει την προσπάθεια για να μη μπει το κακό στον κόσμο.

–        Το κακό ήταν μέχρι τότε άγνωστο στη δημιουργία (όλα ήταν «καλά λίαν»), μόνο του καλού είχε γνώση ο άνθρωπος.

Με την εντολή αυτή ο θεός έδειξε πόσο εμπιστοσύνη είχε στον άνθρωπο μια και του άφηνε το δικαίωμα να επιλέξει μόνος του.

Ο άνθρωπος επιλέγει το κακό

Παρόλο που ο άνθρωπος γνώριζε την εντολή και τις συνέπειές τις (πνευματικός και ψυχικός θάνατος) τελικά δεν αποφάσισε να μείνει κοντά στο Θεό.

–        Πρώτη η γυναίκα παρασύρθηκε από τον εγωισμό της και δεν πίστεψε στα λόγια του Δημιουργού αλλά στα λόγια του διαβόλου

–        Λίγο μετά και ο άνδρας αντί να δείξει ανδρισμό και πυγμή και να διορθώσει τη γυναίκα, παρασύρθηκε από την πονηριά της γυναίκας και επέλεξε το κακό.

–        Το φταίξιμο το είχαν ολοκληρωτικά οι άνθρωποι μια και ο πειρασμός δεν τους ανάγκασε να επιλέξουν το κακό, απλώς τους είπε επίτηδες ψέματα, παρόλο που και ο πειρασμός και οι άνθρωποι γνώριζαν τι θα συμβεί αν επέλεγαν το κακό.

Οι συνέπειες από την παρακοή

Οι συνέπειες ήταν πολύ σοβαρές. Ο θάνατος και η φθορά μπήκε στη ζωή των ανθρώπων με δικό τους λάθος. Τώρα πια ο πόνος, ο φόβος , η λύπη, ο θάνατος συντροφεύουν τον άνθρωπο για όλη του τη ζωή.

Διακοπή των σχέσεων των ανθρώπων με τον Θεό, τον συνάνθρωπο και το περιβάλλον.

Μετά την «πτώση» άρχισαν να εισέρχονται στη ζωή του ανθρώπου όλα τα κακά. Η Γένεση περιγράφει συμβολικά τη δυστυχία που βρήκε τον άνθρωπο.

–        Με τη διήγηση του Κάιν και του Άβελ φαίνεται πόσο κακό έκανε η πτώση στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων. Πλέον η εχθρότητα κυριαρχεί.

–        Με τη διήγηση του κατακλυσμού φαίνεται η απιστία των ανθρώπων αλλά και η φροντίδα του Θεού για τη σωτηρία των πιστών.

–        Με τη διήγηση του Πύργου της Βαβέλ φαίνεται πως ο εγωισμός των ανθρώπων τους οδήγησε στη μη κατανόηση και την απομάκρυνση μεταξύ τους.

Τι     δεν πρέπει να ξεχάσω:

  1.     Ο άνθρωπος ζούσε στον Παράδεισο σε     αρμονία με τον Θεό, τον συνάνθρωπο και τη φύση, ως εικόνα του Θεού και με     στόχο τη θέωση
  2.     Ο Θεός έδωσε το μεγαλύτερο αγαθό στον     άνθρωπο, την ελευθερία του, ώστε ο άνθρωπος να γίνει ικανός να ζει κοντά     Του
  3.     Ο άνθρωπος επέλεξε ελεύθερα την παρακοή     και την απομάκρυνση από το Θεό, παρασυρμένος από τον εγωισμό και την     απιστία του.
  4.     Έτσι μπήκε πια στη ζωή του η φθορά και     ο θάνατος.

 

 

Λεξιλόγιο:

–        Δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού: Ασφαλώς το δέντρο αυτό δεν ήταν «μηλιά» ή ό,τι άλλο φαντάζονται οι άνθρωποι. Είναι ένας συμβολισμός για την απουσία του κακού από τον Παράδεισο. Ο άνθρωπος μες στον Παράδεισο γνώριζε μόνο το καλό. Η εμπειρία του κακού είναι σαν ένα μολυσματικό μικρόβιο που αν μπει στο αίμα μας αρρωσταίνουμε.

–        Φίδι: Συμβολισμός για το κακό. Επιλέχτηκε το φίδι (αν και τα φίδια ως δημιουργήματα του θεού δεν είναι κακά) επειδή ελίσσεται και σέρνεται, ιδιότητες που έχει ο πονηρός και κακός άνθρωπος.

–        Άβελ και Κάιν: Η διήγηση αυτή με συμβολικό τρόπο αποκαλύπτει το πέρασμα από την παλαιολιθική εποχή στη νεολιθική. Ο Κάιν, που είναι γεωργός και έχει μόνιμη εγκατάσταση, σκοτώνει τον Άβελ, που είναι βοσκός άρα τροφοσυλλέκτης. Με τη μόνιμη εγκατάσταση, όμως, ξεκινάει και η ιδιοκτησία, η ύπαρξη δούλων αλλά και οι πόλεμοι για τις εύφορες περιοχές. Γι’ αυτό ο Κάιν παρουσιάζεται ως αμαρτωλός, σε αντίθεση με τον Άβελ, που είναι αγαθός γιατί εξαρτάται από την φύση και τον Θεό.

–        Βαβέλ: Η Βαβυλώνα. Οι κάτοικοί της έχτιζαν υψηλά κτίσματα, τα Ζιγκουράτ, για να τελούν τις θυσίες. Επειδή ήταν ειδωλολάτρες και κάνανε πολλές αμαρτίες η Βαβυλώνα έχει μείνει στην Παλαιά Διαθήκη ως παράδειγμα αμαρτωλής πόλης.

–        Νώε: Πιστός άνθρωπος που άκουσε τη συμβουλή του Θεού και κατασκεύασε την κιβωτό για να σωθεί η οικογένειά του από τον Κατακλυσμό. Μετά τη διάσωσή του συνήψε την πρώτη Διαθήκη με τον Θεό. Δεσμεύτηκε να τηρήσει την πίστη και ο Θεός υποσχέθηκε ότι θα κάνει τα πάντα για να σώσει τον κόσμο. Σύμβολο αυτής της υπόσχεσης ήταν το ουράνιο τόξο.

 

                            5η Διδακτική Ενότητα

 

Η ιστορία του Αβραάμ. Η πρώτη διαθήκη με τον Θεό

Ποιοί ήταν οι Πατριάρχες, πού και πότε έζησαν

–        Πατριάρχες ονομάζονται οι άνθρωποι που για πρώτη φορά γνώρισαν τον αληθινό Θεό και αποδέχθηκαν τη Διαθήκη Του.

–        Ο πρώτος Πατριάρχης, ο Αβραάμ, ήλθε από την περιοχή της Μεσοποταμίας στην Παλαιστίνη, ακολουθώντας τις εντολές του Θεού.

–        Η ιστορία του διαδραματίζεται περίπου τον 19ο αιώνα π.Χ. (1900-1800).

Ο Θεός καλεί τον Αβραάμ.

Ο Άβραμ ήταν απόγονος του Νώε. Αυτό σημαίνει ότι είχε κληρονομήσει από τους προγόνους του την πίστη στον Ένα Θεό.

Ο Θεός τον κάλεσε να φύγει από την πατρίδα του και να πάει σε μια άλλη χώρα, την οποία θα του χάριζε. Ταυτόχρονα του υποσχέθηκε πως:

–        Ο Άβραμ θα γίνει πατέρας ενός σπουδαίου έθνους.

–        Ο ίδιος και οι απόγονοί του θα είναι ευλογημένοι από τον Θεό.

–        Μέσω των απογόνων του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης.

Ο Άβραμ ανταποκρίνεται στο θέλημα του Θεού

Ο Άβραμ αποδέχθηκε το κάλεσμα του Θεού και υπάκουσε στις εντολές Του.

– Έφυγε από τη Μεσοποταμία με την οικογένειά του και τα κοπάδια του και ακολούθησε τη διαδρομή που του υπέδειξε ο Κύριος.

– Δε φοβήθηκε από τις δυσκολίες που συνάντησε.

– Κυρίως εμπιστεύθηκε έναν Θεό που δεν γνώριζε απόλυτα.

– Οι επιλογές του τον έκαναν να διαφέρει από τον Αδάμ, που γνώριζε τον Θεό αλλά δεν τον υπάκουσε!

Η σύναψη της Διαθήκης, μετά από πρωτοβουλία του Θεού.

–        Ο Θεός βλέποντας την πίστη του Άβραμ, αποφάσισε να κάνει μαζί του Διαθήκη.

–        Πρώτη ενέργεια ήταν να του αλλάξει το όνομα σε Αβραάμ (=πατέρας λαών), για να του δείξει ότι πλέον η αποστολή του αφορούσε όλους τους ανθρώπους.

–        Δεύτερη υπόσχεση ήταν ότι θα του έδινε πολλούς απογόνους από τους οποίους θα προέρχονταν βασιλιάδες.

–        Οι απόγονοί του Αβραάμ θα συμμετείχαν στη Διαθήκη.

–        Από τον Αβραάμ ο Θεός ζήτησε να Τον πιστεύει και να ζει σύμφωνα με το θέλημά Του.

Η εμφάνιση της Αγίας Τριάδας και η γέννηση του Ισαάκ.

–        Οι υποσχέσεις του Θεού έμοιαζαν ανεφάρμοστες γιατί ο Αβραάμ δεν είχε παιδιά!

–        Αυτό του προκαλούσε ανησυχία προς τον Θεό.

–        Τότε ο Θεός αποφάσισε να του δώσει έναν απόγονο.

–        Τρεις άνδρες επισκέφθηκαν τον Αβραάμ και αυτός τους φιλοξένησε πλουσιοπάροχα.

–        Ενώ έβλεπε τρεις, ο Αβραάμ μιλούσε στον ενικό απευθυνόμενος προς αυτούς λέγοντας: «Κύριέ μου…». Αυτό συμβολίζει την παρουσία της Αγίας Τριάδας, που είναι τρία πρόσωπα ενωμένα σε μια θεότητα.

–        Ο Κύριος υποσχέθηκε ότι η γυναίκα του Αβραάμ, η Σάρρα,  θα γεννούσε ένα αγόρι.

–        Και ο Αβραάμ και η Σάρρα απόρησαν, επειδή ήταν προχωρημένης ηλικίας.

–        Όμως ο Θεός μπορεί να κάνει ό,τι αποφασίζει.

–        Έτσι η Σάρρα γέννησε τον Ισαάκ, τον δεύτερο Πατριάρχη.

Η θυσία του Ισαάκ

–        Ο Θεός θέλοντας να δοκιμάσει την πίστη του Αβραάμ, του ζήτησε να θυσιάσει τον γιό του.

–        Ο Αβραάμ αν και στενοχωρήθηκε υπάκουσε στο θέλημα του Θεού.

–        Όπως, όμως, πήγε να θυσιάσει τον Ισαάκ ένας άγγελος τον σταμάτησε και του εξήγησε ότι ο Θεός επιθυμούσε να τον δοκιμάσει και δεν είχε ανάγκη από ανθρωποθυσίες.

–        Με τον τρόπο αυτό έδειξε ο Θεός ότι έπρεπε να σταματήσουν οι ανθρωποθυσίες, τις οποίες έκαναν οι άλλοι ειδωλολατρικοί λαοί.

Ο Αβραάμ πατέρας των μονοθεϊστικών θρησκειών.

–        Οι απόγονοι του Αβραάμ, οι Εβραίοι ή Ισραηλίτες, έγιναν οι πρώτοι άνθρωποι που πίστεψαν στον Ένα Θεό.

–        Από αυτούς προήλθε ο Χριστός και πάνω στο κήρυγμα Του στηρίχθηκε η Εκκλησία.

–        Αλλά και ο Μουσουλμανισμός θεωρεί τον Αβραάμ ως τον πρώτο άνθρωπο που γνώρισε αληθινά τον Θεό και τον τιμά ως προπάτορα της πίστης του.

 

 

6η Διδακτική Ενότητα

Η ανανέωση της Διαθήκης με τον Ισαάκ και τον Ιακώβ

Ο Ισαάκ διάδοχος του Αβραάμ

–        Όταν ο Αβραάμ έφθασε σε βαθειά γεράματα πέθανε και διάδοχός του στη θέση του πατριάρχη έμεινε ο Ισαάκ.

–        Αυτός ανανέωσε τη Διαθήκη με τον Θεό, με τους ίδιους όρους όπως με τον Αβραάμ (δηλ. πολυάριθμους απογόνους, γη Χαναάν και ευλογία σε όλα τα έθνη).

–        Ως σημάδι της Διαθήκης ο Ισαάκ έχτισε ένα θυσιαστήριο.

Τα δυο παιδιά του Ισαάκ

–        Με θαύμα ο Ισαάκ απέκτησε δίδυμους γιούς, τον Ησαύ και τον Ιακώβ.

–        Ο πρωτότοκος, ο Ησαύ, ήταν άνθρωπος της εργασίας και του κυνηγιού.

–        Αντίθετα ο Ιακώβ ήταν λιγότερο εργατικός αλλά πιο έξυπνος.

–        Με πονηρό τρόπο απέσπασε από τον Ησαύ τα δικαιώματα του πρωτότοκου.

–        Στο τέλος, όταν ο πατέρας του πέθαινε, πάλι με δόλιο τρόπο πήρε αυτός την ευλογία και έγινε πατριάρχης στη θέση του Ισαάκ.

–        Όταν ο Ησαύ κατάλαβε ότι απατήθηκε θύμωσε πολύ και ήθελε να σκοτώσει τον Ιακώβ. Έτσι αυτός αναγκάστηκε να φύγει από το πατρικό του για να σωθεί.

Η τιμωρία του Ιακώβ

–        Ο Ιακώβ κατέφυγε στην Μεσοποταμία, στον θείο του, όπου και εργάστηκε ως ποιμένας.

–        Ερωτεύτηκε την δεύτερη κόρη του θείου του, την Ραχήλ,  αλλά αυτός ενώ του είχε υποσχεθεί ότι μετά από επτά χρόνια εργασίας θα του την έδινε, τον κορόιδεψε και τον πάντρεψε με την πρωτότοκη αδελφή της, τη Λεία.

–        Ο Ιακώβ αναγκάστηκε να εργαστεί άλλα επτά χρόνια για να πάρει τη γυναίκα που αγαπούσε.

–        Ήταν η τιμωρία του για την απάτη στον αδελφό του.

Η συμφωνία με τον Θεό

–        Ο Θεός εμφανίστηκε στον ύπνο του Ιακώβ και του ζήτησε την ανανέωση της Διαθήκης, με τους ίδιους όρους.

–        Στο όνειρο του Ιακώβ φάνηκε μια σκάλα που ένωνε τη γη με τον ουρανό, δείχνοντας ότι πλέον ο Θεός είχε δημιουργήσει γέφυρα επικοινωνίας με τους ανθρώπους.

–        Οι χριστιανοί βλέπουμε στη σκάλα αυτή την προτύπωση της Παναγίας, που έγινε το μέσο για να ενωθεί ο ανθρώπινος με τον ουράνιο κόσμο.

Η συμφιλίωση των δύο αδελφών

–        Ο Ιακώβ με τις γυναίκες του και τα δώδεκα παιδιά του, μαζί με τα κοπάδια του, πήρε τον δρόμο της επιστροφής.

–        Όταν έφτασε κοντά στο πατρικό του έμαθε ότι ερχόταν στο μέρος του ο Ησαύ. Φοβήθηκε ότι θα γινόταν σύγκρουση.

–        Πήγε μόνος του στον αδελφό του, του ζήτησε συγχώρηση και έτσι συμφιλιώθηκαν οι δυο τους και έζησαν μονιασμένοι.


7η Διδακτική Ενότητα

Οι Ισραηλίτες καταφεύγουν στην Αίγυπτο

Οι γιοί του Ιακώβ

–        Όταν πέθανε ο Ισαάκ, ο Ιακώβ τον διαδέχθηκε ως πατριάρχης.

–        Από τους δώδεκα γιούς του αγαπούσε πιο πολύ τον Ιωσήφ, τον πρωτότοκο της αγαπημένης του γυναίκας, της Ραχήλ.

–        Ο Ιωσήφ είχε πολλά χαρίσματα, ήταν πολύ έξυπνος και μπορούσε να εξηγήσει όνειρα.

–        Για τους λόγους αυτούς τα αδέλφια του τον ζήλευαν και έψαχναν τρόπο να τον ξεφορτωθούν.

–        Μια μέρα τα δέκα παιδιά της Λείας θέλησαν να τον σκοτώσουν. Ο πρωτότοκος, ο Ρουβήμ, τους σταμάτησε και αντί να τον σκοτώσουν τον πούλησαν για σκλάβο.

–        Στον πατέρα τους είπαν πως τον έφαγαν άγρια θηρία. Ο Ιακώβ ήταν απαρηγόρητος.

Ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο

–        Τελικά ο Ιωσήφ πουλήθηκε ως σκλάβος σε έναν Αιγύπτιο άρχοντα. Αυτός τον εκτίμησε γιατί ήταν έξυπνος και τον έκανε οικονόμο στο σπίτι του.

–        Η γυναίκα του άρχοντα επιθύμησε τον Ιωσήφ και προσπάθησε να τον κατακτήσει. Αυτός αντέδρασε γιατί ήταν ηθικός και τίμιος.

–        Τότε η γυναίκα τον κατηγόρησε άδικα στον άντρα της και αυτός τον έκλεισε στην φυλακή. Ούτε εκεί, όμως, τον εγκατέλειψε η εύνοια του Θεού.

Ο Ιωσήφ δίνει λύση στα προβλήματα του Φαραώ

–        Ο Ιωσήφ στη φυλακή βοηθούσε τους άλλους φυλακισμένους. Ακόμη τους ερμήνευε τα όνειρα.

–        Την εποχή εκείνη ο Φαραώ έβλεπε συνεχώς κάποια περίεργα όνειρα, με επτά παχιές και επτά αδύνατες αγελάδες. Κανένας δε μπορούσε να τα ερμηνεύσει.

–        Ένας από τους αυλικούς, που ήταν πριν φυλακισμένος, είπε στον Φαραώ για τον Ιωσήφ. Αυτός τον κάλεσε και ο Ιωσήφ ερμήνευσε αμέσως τα όνειρά του.

–        Οι επτά παχιές αγελάδες ήταν επτά χρόνια ευφορίας και πλούτου ενώ οι επτά αδύνατες επτά χρόνια ανομβρίας και πείνας.

–        Ο Φαραώ εκτίμησε τον Ιωσήφ και τον όρισε ως κυβερνήτη της Αιγύπτου με ευθύνη να συγκεντρώσει τρόφιμα στα επτά χρόνια ευφορίας για να έχουν τα άλλα επτά χρόνια πείνας.

–        Έτσι ο Ιωσήφ απέκτησε μεγάλη εξουσία και εργάστηκε με τιμιότητα και πολλή προσοχή για να μην πεινάσει ο λαός.

Τα αδέλφια του Ιωσήφ στην Αίγυπτο

–        Στα επτά χρόνια πείνας μόνο η Αίγυπτος, χάρη στον Ιωσήφ, είχε φαγητό και ο λαός της ζούσε με αρκετή άνεση. Στις άλλες περιοχές ίσχυε δυστυχία.

–        Γι’ αυτό τα αδέλφια του Ιωσήφ πήγαν στην Αίγυπτο για να αγοράσουν λίγα τρόφιμα να έχουν για να ζήσουν.

–        Ο Ιωσήφ τους αναγνώρισε και μετά από δοκιμασίες κατάλαβε ότι είχαν μετανοήσει για όσα του είχαν κάνει.

–        Έτσι τους αποκαλύφθηκε και τους ζήτησε να πάνε όλοι μαζί να κατοικήσουν στην Αίγυπτο.

–        Πράγματι ήλθαν στην Αίγυπτο και μαζί τους πήραν και όλους τους ανθρώπους τους, με πρώτο τον πατέρα τους τον Ιακώβ.

–        Αυτός ευλόγησε τον Ιωσήφ και τον όρισε διάδοχό του στην πατριαρχία.

Τα μηνύματα από την ιστορία του Ιωσήφ

–        Ο Ιωσήφ έχει χαρακτηριστεί ως πρότυπο ανθρώπου.

–        Είναι τίμιος και εργατικός, δεν υποκύπτει σε πειρασμούς και σκέφτεται μόνο το καλό του λαού.

–        Δεν κρατάει κακία στα αδέλφια του αλλά τους συγχωρεί και συμφιλιώνεται μαζί τους.

–        Για όλους αυτούς τους λόγους έχει την εύνοια του Θεού, που τον στολίζει με πολλά χαρίσματα.

–        Τελικά το σχέδιο του Θεού επικρατεί και ο λαός Του σώζεται από τις κακοτυχίες. Ακόμη κι όταν τα αδέλφια του πίστευαν ότι του έκαναν κακό, ο Θεός προνοούσε για να πραγματοποιηθεί το σχέδιό Του.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s